Śląsk Cieszyński jest południowo-wschodnią częścią Śląska. W latach 1291-1653 istniało na tych ziemiach księstwo piastowskie ze stolicą w Cieszynie. W okresie rozbicia dzielnicowego Polski, Śląsk został opanowany przez władców czeskich. Nawet po zjednoczeniu Polski Śląsk pozostał poza granicami królestwa. W 1348 roku król Kazimierz III Wielki (1310-1370) zrzekł się praw do Śląska. W ten sposób Księstwo Cieszyńskie stało się własnością korony czeskiej.

W pierwszym dziesięcioleciu XV wieku w Czechach pojawił się ruch religijno-społeczny, zainicjowany przez Jana Husa (1369-1415). Hus odrzucił autorytety kościelne, za wyłączne kryterium wiary uznał Pismo Święte, Kościół zaś uważał za ciało mistyczne, którego głową jest Chrystus, a jego członkami wybrani przez Boga sprawiedliwi; odrzucał zasadność ekskomuniki, negował znaczenie absolucji kapłańskiej, potępiał sprzedawanie odpustów. Rosnące wpływy nauk Husa zaniepokoiły czeskie władze świeckie i kościelne, które w 1414 roku skłoniły go do udania się na obrady soboru w Konstancji, gdzie wystąpił on w obronie swoich poglądów. Sobór potępił poglądy Husa jako herezję i przekazał go władzy świeckiej, która uwięziła go, osądziła i skazała na spalenie na stosie w Konstancji, ignorując gwarancje bezpieczeństwa udzielone mu przez króla czeskiego Wacława IV. Po śmierci Husa, ruch umocnił się i zintegrował. Fale reformacji husyckiej przeszły przez Morawy oraz Śląsk Cieszyński, przygotowując podłoże dla przyszłej reformacji na tym terenie.

W latach 20-tych XVI wieku w Niemczech rozpoczął się wielki ruch reformacyjny, zainicjowany przez księdza doktora teologii Marcina Lutra (1483-1546). Bardzo szybko ruch reformacyjny zaczął przenikać na ziemie Śląska Cieszyńskiego. Pierwsze wieści o nowym ruchu w łonie kościoła w Niemczech przynieśli kupcy i podróżni, a także młodzież, która stąd udawała się na studia do Niemiec lub do Krakowa. Ruch reformacyjny przenikał także z Księstwa Pszczyńskiego i Karwińskiego, gdzie reformacja stosunkowo szybko zapuściła korzenie i została przyjęta przez rzesze ludu. Reformacja natrafiła na Śląsku Cieszyńskim na korzystne stosunki społeczne, odpowiadała mentalności i oczekiwaniom tutejszych mieszkańców.

W 1528 roku zmarł piastowski książę cieszyński Kazimierz II (1449-1528). Po jego śmierci rządy sprawował regent, morawski hetman Jan z Persteinu, który był luteraninem. Zajął on bardzo przychylną postawę dla rozwoju reformy kościoła co spowodowało zwiększone zainteresowanie wśród szlachty, mieszczan i chłopów. Gdy w 1540 roku władzę objął prawowity następca tronu Wacław III Adam (1524-1579; wnuk Kazimierza II), prawie całe Księstwo Cieszyńskie było już ewangelickie. W kościołach odprawiano nabożeństwa ewangelickie. Wacław III miał więc ułatwione zadanie, co do dalszego szerzenia reformacji. Był on od młodości związany z ruchem reformacyjnym i z własnej woli przyjął naukę Lutra.
Cieszyn już w 1545 roku tętnił życiem w duchu reformacji, a i wieś nadążała za nowym prądem, tak że wkrótce pięćdziesiąt kościołów przeszło w ręce protestantów. Odnotowano również przypadki przyjmowania tych poglądów przez księży katolickich. Wacław III Adam dążył do tego, aby wraz z przyjmowaniem nauk reformacji podnosił się poziom życia ludności. Dbał o porządek i oświatę, zakładał szkoły i szpitale. Obok wielu przywilejów nadanych przez księcia, największe znaczenie dla Kościoła miał ogłoszony w 1568 roku Porządek Kościelny, precyzujący zasady wiary Kościoła ewangelicko-augsburskiego i ich przestrzegania przez poddanych księcia.

Po śmierci Wacława III Adama rządy sprawowała jego żona, Katarzyna Sydonia, która kontynuowała dzieło rozpoczęte przez męża. Prawie każde miasto i wieś posiadały w tym okresie swój kościół i szkołę.

W 1598 roku rządy objął syn Wacława III Adama i Katarzyny Sydonii - Adam Wacław (1574-1617). W początkowym okresie swego panowania pisał, że "przy kościołach Cieszyńskich teraz i po wszystkie czasy nie będzie się powoływało kaznodziei innych oprócz takich, którzy Słowo Boże będą głosić według Pisma Świętego i według wyznania Augsburskiego". Jednakże ten właśnie książę w 1610 roku porzucił wiarę ojca i przeszedł na katolicyzm. Uczynił to ze względów bardziej politycznych i ekonomicznych, niż religijnych przekonań. Jednakże ten zwrot pociągnął za sobą brzemienne skutki dla ludności Śląska Cieszyńskiego, i od 1610 roku na skutek drastycznie nietolerancyjnych zarządzeń zbory ewangelickie zaczęły popadać w dezorganizację i praktycznie od 1635 roku pozostały bez duchowego kierownictwa. W ten sposób rozpoczął się okres ucisków i prześladowań.

W 1617 roku na Śląsk Cieszyński powrócił ostatni w księstwie z rodu Piastów, książę Fryderyk Wielhelm (1601-1625; syn Adama Wacława). Był on wychowankiem jezuitów monachijskich i zdecydowanie realizował politykę kontrreformacji jezuickiej.

Podczas wojny trzydziestoletniej (1618-1648) Cieszyn był wielokrotnie zajmowany przez różne armie. Na przemian zmieniały się też sprzyjające warunki, raz dla katolików, innym razem dla ewangelików.
Działania wojenne spustoszyły kraj, zdziesiątkowały ludność i spowodowały upadek wielu miasteczek. Na okres wojny trzydziestoletniej przypada działalność jednego z największych śląskich ewangelików, mianowicie księdza Juraja Tranovskiego (Jerzego Trzanowskiego; 1592-1637). Napisał on, używane przez wiele pokoleń ewangelików, modlitewnik oraz śpiewnik "Cytra świętych" ("Cithara sanctorum", 1636 r.).

W latach 1625-1653 w Księstwie Cieszyńskim panowała Elżbieta Lukrecja, siostra Fryderyka Wilhelma. W 1629 roku ogłosiła ona rozporządzenie, które pozbawiło innowierców wszelkich praw. Nie było ono jednak do końca przestrzegane. Niemniej Śląsk Cieszyński musiało opuścić wielu działaczy ewangelickich, między innymi ksiądz Jerzy Trzanowski.
Gdy w 1653 roku zmarła ostatnia piastowska władczyni, Elżbieta Lukrecja, Księstwo Cieszyńskie będące lennem królów czeskich przeszło pod władzę niemieckiej dynastii Habsburgów (panowali w latach 1273-1780). Z ich polecenia rozpoczęto na wielką skalę kontrreformację. Wiosną 1654 roku zabroniono ewangelikom odprawiania nabożeństw oraz zamknięto wszystkie kościoły ewangelickie. Na terenie Śląska Cieszyńskiego zamknięto 50 kościołów, a na całym Śląsku katolicy przejęli ogółem 650 kościołów. Wszystkim ewangelikom nakazano pod groźbą kar przejść na katolicyzm. Dodatkowo zabroniono odprawiania nabożeństw w prywatnych domach, przyjmowania kaznodziei, wspólnego spotykania się, a nawet czytania Biblii w domach. Wprowadzono także obowiązek wychowywania dzieci w duchu katolickim. Wszelkie posługi religijne mieli odtąd spełniać powołani w tym celi Jezuici.

Okres następnych 55 lat (1654-1709) to czas, w którym Luteranie wyznawali swoją wiarę w ukryciu. Podobnie jak pierwotni chrześcijanie, zbierali się potajemnie w lasach i ustronnych miejscach na czytanie Biblii i śpiewanie pieśni religijnych. Jednym z takich najbardziej znanych miejsc odbywania się potajemnych nabożeństw były stoki gór Równicy, położonej w pobliżu miejscowości Ustronie (stąd też wzięła się nazwa tej miejscowości). Na tajne nabożeństwa na Równicy przybywali w strojach żebraczych lub góralskich kaznodzieje ze Słowacji, Polski, Dolnego Śląska. Prześladowania religijne nie zdołały zniszczyć wiary w sercach wierzących.

Zmiana na lepsze nastąpiła niespodziewanie w 1707 roku, kiedy to król szwedzki Karol XII wyjednał u cesarza austriackiego pewne ustępstwa na rzecz protestantów. Między innymi zezwolono na odprawianie nabożeństw domowych, zaś w 1709 roku przyszła zgoda na wybudowanie kościoła i szkoły ewangelickiej poza murami miasta Cieszyna. Kościół ten, nazywany kościołem łaski, ukończono w 1750 roku. 13 października 1781 roku cesarz Józef II ogłosił patent tolerancyjny, który zezwalał ewangelikom wyznawać swą wiarę i budować domy modlitw.